Afyonkarahisar‘ın İscehisar ilçesine bağlı Cevizli köyü ile Bayat ilçesine bağlı Sağırlı köyü arasında yaşanmış, yıllardır dilden dile dolaşan ve hüzünlü bir aşkı anlatan Al Fadimem türküsünün perde arkası aralanıyor. haberzone.com.tr olarak, bu köklü türkünün gerçek kaynağına ulaşmak amacıyla gerçekleştirilen önemli bir projeyi sizler için derledik.
TÜBİTAK Projesiyle Tarihe Işık Tutuldu
Türk Dili ve Edebiyatı alanında TÜBİTAK 2204-A Lise Öğrencileri Araştırma Projeleri Yarışması kapsamında, İscehisar Faruk Öksüz Anadolu İmam Hatip Lisesi’nden 12. sınıf öğrencisi Ertuğrul Meriç Boydemir, tarih öğretmeni Faruk Karakuş danışmanlığında dikkat çekici bir çalışmaya imza attı. “Sözden Ezgiye: Fadime ile Efe Kadir’in Hikâyesinin Türküsüyle Yaşayan Belleği” adlı bu proje, Al Fadimem türküsünün gerçek sözlerini ve hikayesini birinci elden kaynaklarla gün yüzüne çıkardı.
Halk Kültüründe Kaybolan Sesler Yeniden Canlandı
Proje, halk kültürünün önemli bir parçası olan türkülerde zamanla meydana gelen söz ve anlam kaymalarını incelemeyi amaçlıyor. Bu doğrultuda, türkünün gerçek kahramanları Fadime Bostan ve Efe Kadir ile onların döneminde yaşamış akrabaları ve komşularıyla yapılan detaylı görüşmeler, araştırmanın temelini oluşturdu. Bu saha çalışmaları sayesinde, nesilden nesile aktarılırken değişime uğrayan ezgiler ve sözler arasındaki farklar somut olarak ortaya konuldu.
Gönüllü Bir Kaçış ve Acı Bir Ayrılık
Yapılan görüşmeler neticesinde ortaya çıkan hikayeye göre, Efe Kadir’in yoksul ve yetim olması nedeniyle Fadime ile evlilik yapacak maddi imkanı bulunmuyordu. Bu durum üzerine, Efe Kadir, Fadime’yi kaçırmaya karar verdi. Fadime de bu aşka gönüllü olarak evet diyerek kaçmayı kabul etti. Ancak o dönemde resmi kayıtların eksikliği nedeniyle, yaşı büyük olmasına rağmen Fadime’nin kayıtlarda yaşı küçük görünüyordu. Ailesinin şikayeti üzerine Efe Kadir tutuklanarak cezaevine gönderildi. Fadime ise ailesi tarafından başka biriyle evlendirildi. Bu acı ayrılık, Efe Kadir’in cezaevinde yaktığı türkülerle dile geldi ve işte o türkülerden biri de “Al Fadimem” oldu.
40 Yıllık Ses Kaydı Tarihi Bir Kaynak Oldu
Araştırmanın en çarpıcı bulgularından biri, Efe Kadir’in kendi sesinden yapılmış 40 yıllık bir ses kaydının ortaya çıkarılması oldu. 1985 yılında Belçika’da yaşayan oğlu Hasan Kilci’nin talebi üzerine kaydedilen bu kaset, Efe Kadir’in türkünün dört kıtasını bizzat seslendirdiğini ortaya koydu. Ali Kalkan, Veli Kilci ve diğer aile bireyleri tarafından özenle saklanan bu kayıt, türkünün ilk ve orijinal sözlerine ulaşmada en değerliincil kaynak olma özelliğini taşıyor.
Saha çalışmaları ve elde edilen bu tarihi ses kaydı sayesinde, günümüzde bilinen sözlerden farklı olarak daha önce hiç kayıt altına alınmamış kıtalar da derlendi. Bu önemli çalışma, Al Fadimem türküsünün zaman içinde nasıl bir dönüşüm geçirdiğini net verilerle gözler önüne sererken, halk müziğimizin zenginliğini ve sözlü geleneğin gücünü bir kez daha kanıtladı. haberzone.com.tr olarak, kültürel mirasımıza ışık tutan bu değerli çalışmayı kamuoyuyla paylaşmaktan gurur duyuyoruz.
