Doğa Yürüyüşünden Bilimsel Keşfe: Çameli Pelemiri Flora Literatürüne Girdi
Denizli’nin doğal güzellikleriyle ünlü ilçesi Çameli, bilim dünyasına önemli bir katkı sağladı. Emekli Fen Bilgisi Öğretmeni Rıfat Özdemir’in doğa yürüyüşü sırasında dikkatini çeken ve ilk bakışta farklı olduğu anlaşılan bir bitki, yapılan detaylı incelemeler sonucunda literatüre yeni bir tür olarak kazandırıldı. Ege Üniversitesi Botanik Bahçesi ve Herbaryum Araştırma ve Uygulama Merkezi Müdürü Prof. Dr. Hasan Yıldırım ve ekibinin titiz çalışmalarıyla tanımlanan bitkiye, bilimsel adı Cephalaria cameliensis, Türkçe karşılığıyla ise Çameli pelemiri adı verildi.
Türkiye Florası Yeni Bir Türle Zenginleşti
Türkiye’nin zengin biyoçeşitliliği, bilim insanlarının özverili çalışmalarıyla her geçen gün daha da aydınlatılıyor. Bu kapsamda, yaklaşık iki yıldır sürdürülen Biyoçeşitlilik Envanteri çalışmaları sırasında Çameli’de rastlanan bu özel bitki, yapılan morfolojik ve moleküler analizlerin ardından bilim dünyasına tanıtıldı. Prof. Dr. Hasan Yıldırım, keşif sürecini şu sözlerle aktardı: “Yeni tür ilk olarak, bölgenin doğasını yakından takip eden ve arazi gözlemleriyle çalışmalara değerli katkılar sunan emekli öğretmen Rıfat Özdemir tarafından fark edildi.”
Ardından Akdeniz Üniversitesi’nden Prof. Dr. Ramazan Süleyman Göktürk ile birlikte yapılan kapsamlı morfolojik incelemeler, bitkinin bilinen diğer türlerden belirgin farklılıklar taşıdığını ortaya koydu. Türün yakın akrabalarından ayrıldığı noktaları moleküler düzeyde netleştiren ISSR analizleri ise Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi’nden Doç. Dr. Ergun Kaya tarafından gerçekleştirildi. Tüm bu titiz çalışmaların ardından türün tamamen yeni olduğu kanıtlandı ve keşif, taksonomi alanının saygın dergilerinden Phytotaxa’da yayımlanarak uluslararası literatürdeki yerini aldı.
Çameli Pelemiri’nin Yaşam Alanı ve Tehditler
Prof. Dr. Yıldırım, Çameli pelemiri‘nin yayılış alanı hakkında önemli bilgiler verdi. Araştırmalara göre bitki, yalnızca Denizli-Çameli ve Muğla-Fethiye arasında, 1350-1850 metre yüksekliklerdeki sınırlı bir coğrafyada bulunuyor. Genel görünümü, yaprak yapısı ve çiçek özellikleriyle Cephalaria saldaensis, Cephalaria dirmilensis ve Cephalaria lycica gibi yakın türlerden ayrılan Cephalaria cameliensis’in, yaşam alanının darlığı ve bölgedeki yoğun otlatma baskısı nedeniyle IUCN kriterlerine göre ‘Tehlikede (EN)’ kategorisinde değerlendirilmesi öneriliyor.
Türkiye, Cephalaria Cinsi İçin Önemli Bir Merkez
Dünya genelinde yaklaşık 100 tür ile temsil edilen Cephalaria cinsi, özellikle Akdeniz Havzası’ndan Orta Asya’ya kadar geniş bir alana yayılmış durumda. Türkiye ise bu cins için önemli bir çeşitlenme merkezi olarak öne çıkıyor. Yapılan son çalışmalarla birlikte Türkiye’de en az 47 Cephalaria türünün varlığı kesinleşmiş durumda ve bu türlerin neredeyse yarısı endemik. Son tanımlanan Cephalaria cameliensis ve Cephalaria dumanii türlerinin de eklenmesiyle Türkiye’deki toplam Cephalaria tür sayısı 49’a, endemik tür sayısı ise 25’e yükseldi. Bu durum, Anadolu’nun biyolojik çeşitlilik açısından küresel önemini ve yüksek endemizm oranını bir kez daha gözler önüne seriyor.
Prof. Dr. Yıldırım, bu keşfin gerçekleşmesinde emeği geçenlere teşekkür ederken, “Çameli, doğasını korumayı bilen, misafirperver insanlarıyla her zaman yanımızda olan özel bir ilçe. Bu keşif, hem Anadolu’nun eşsiz ekolojik mirasını hem de yerel halkın duyarlılığının bilime nasıl katkı sağlayabileceğini bir kez daha gösterdi.” ifadelerini kullandı. Çalışmaya destek veren Çameli Belediyesine ve Belediye Başkanı Cengiz Arslan’a da minnettar olduklarını belirten Yıldırım, bu tür keşiflerin Anadolu’nun henüz keşfedilmeyi bekleyen zenginliğini ortaya koyduğunu vurguladı.
